Cách mạng Tân Hợi là cuộc cách mạng dân tộc dân chủ đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc. Cuộc cách mạng diễn ra từ năm 1911 đến năm 1912, lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế nhà Thanh, thành lập Trung Hoa Dân Quốc.
Bối cảnh Trung Quốc thời cận đại
Sự suy yếu của chế độ phong kiến nhà Thanh là nguyên nhân sâu xa, cơ bản dẫn đến Cách mạng Tân Hợi. Sự suy yếu của chế độ phong kiến thể hiện ở các khía cạnh sau:
- Mâu thuẫn giai cấp trong xã hội ngày càng gay gắt
Chế độ phong kiến dựa trên cơ sở bóc lột giai cấp, tầng lớp nông dân bị áp bức, bóc lột nặng nề. Mâu thuẫn giai cấp trong xã hội ngày càng gay gắt, dẫn đến sự bất mãn của nhân dân.
Nông dân là tầng lớp đông đảo nhất trong xã hội Trung Quốc thời phong kiến. Họ chiếm khoảng 80% dân số. Nông dân phải chịu nhiều thứ thuế và sưu dịch nặng nề, đời sống vô cùng khó khăn. Mâu thuẫn giữa nông dân và giai cấp thống trị ngày càng gay gắt, dẫn đến nhiều cuộc khởi nghĩa nông dân nổ ra.
- Nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, kém phát triển
Nền kinh tế nông nghiệp là nền tảng của nền kinh tế Trung Quốc thời phong kiến. Tuy nhiên, nền kinh tế nông nghiệp của Trung Quốc lại lạc hậu, kém phát triển, không đáp ứng được nhu cầu của xã hội.
Nông nghiệp là ngành kinh tế chủ yếu của Trung Quốc thời phong kiến. Tuy nhiên, nền nông nghiệp lạc hậu, kém phát triển, năng suất thấp. Điều này dẫn đến tình trạng thiếu lương thực, thực phẩm, đời sống của nhân dân vô cùng khó khăn.
- Quân đội yếu kém, không đủ sức chống lại kẻ thù xâm lược
Quân đội nhà Thanh là lực lượng bảo vệ chế độ phong kiến. Tuy nhiên, quân đội nhà Thanh lại yếu kém, không đủ sức chống lại kẻ thù xâm lược
- Sự xâm lược của các nước phương Tây
Vào cuối thế kỷ XIX, các nước phương Tây bắt đầu xâm lược Trung Quốc. Các nước phương Tây đã thực hiện chính sách xâm lược quân sự, kinh tế và văn hóa đối với Trung Quốc. Sự xâm lược của các nước phương Tây đã đặt Trung Quốc vào tình thế nguy ngập, đe dọa sự tồn vong của đất nước.
=> Sự suy yếu của chế độ phong kiến, sự xâm lược của các nước phương Tây và sự xuất hiện của chủ nghĩa tư bản đã tạo ra những tiền đề cho sự bùng nổ của Cách mạng Tân Hợi.
Nguyên nhân cách mạng Tân Hợi (1911-1912)
Nguyên nhân bùng nổ của cuộc cách mạng Tân Hợi là do sự bán nước của chính quyền Mãn Thanh, đặc biệt là sắc lệnh “Quốc hữu hóa đường sắt” ngày 9-5-1911, trao quyền kinh doanh đường sắt cho các nước đế quốc. Sự kiện này đã kích thích sự phản kháng của nhân dân Trung Quốc, đặc biệt là các tầng lớp trí thức và tư sản.
Cách mạng bùng nổ vào ngày 10-10-1911 tại Vũ Xương, sau đó lan rộng khắp các tỉnh miền Nam và miền Trung. Ngày 29-12-1911, Chính phủ lâm thời tuyên bố thành lập Trung Hoa Dân quốc và bầu Tôn Trung Sơn làm Tổng thống.
Diễn biến của Cách mạng Tân Hợi
Cách mạng Tân Hợi diễn ra từ năm 1911 đến năm 1912, trải qua 3 giai đoạn chính:
- Giai đoạn 1 (10/10/1911 – 12/10/1911): Khởi nghĩa Vũ Xương và thành lập Chính phủ lâm thời
Ngày 10 tháng 10 năm 1911, cuộc khởi nghĩa Vũ Xương nổ ra tại thành phố Vũ Xương, tỉnh Hồ Bắc. Cuộc khởi nghĩa do các sĩ quan thuộc Đệ thất quân của quân đội nhà Thanh do Lưu Thiếu Kỳ chỉ huy.
Cuộc khởi nghĩa đã giành được thắng lợi nhanh chóng, buộc quân đội nhà Thanh phải rút lui khỏi thành phố Vũ Xương.
Sự thành công của cuộc khởi nghĩa Vũ Xương đã cổ vũ tinh thần đấu tranh của nhân dân Trung Quốc. Cuộc khởi nghĩa nhanh chóng lan rộng ra khắp Trung Quốc.
Ngày 12 tháng 10 năm 1911, Tôn Trung Sơn, nhà cách mạng nổi tiếng của Trung Quốc, thành lập Chính phủ lâm thời tại Quảng Châu.
- Giai đoạn 2 (12/10/1911 – 29/12/1911): Cuộc đấu tranh giành thắng lợi
Trong giai đoạn này, quân cách mạng đã giành được thắng lợi ở nhiều nơi trên cả nước. Các thành phố lớn như Thượng Hải, Thiên Tân, Nam Kinh,… đã lần lượt rơi vào tay quân cách mạng.
Ngày 29 tháng 12 năm 1911, quân cách mạng chiếm được Bắc Kinh, buộc vua Phổ Nghi phải thoái vị.
- Giai đoạn 3 (29/12/1911 – 1/1/1912): Thành lập Trung Hoa Dân Quốc
Ngày 1 tháng 1 năm 1912, Trung Hoa Dân Quốc chính thức được thành lập. Tôn Trung Sơn được bầu làm Tổng thống lâm thời.
Tính chất cách mạng Tân Hợi là gì?
Cuộc cách mạng Tân Hợi là cuộc đấu tranh lật đổ chế độ phong kiến, chống chủ nghĩa đế quốc của nhân dân Trung Hoa. Tuy nhiên thực chất đây lại là một cuộc cách mạng dân chủ tư sản chưa triệt để. Cuộc cách mạng là đã giúp lật đổ chế độ phong kiến, thành lập nên chủ nghĩa dân chủ tư sản:
Cách mạng Tân Hợi 1911 là cuộc cách mạng chưa triệt để là vì:
- Cách mạng chưa lật đổ được hoàn toàn chế độ phong kiến
- Cuộc cách mạng chưa chia ruộng đất cho nhân dân
- Cuộc cách mạng chưa đánh đuổi được thực dân xâm lược
Kết quả của Cách mạng Tân Hợi
– Cách mạng Tân Hợi là một cách mạng dân chủ tư sản, đã đánh bại chế độ phong kiến chuyên chế Mãn Thanh và thiết lập Trung Hoa Dân quốc, mở đường cho sự phát triển của nền kinh tế Tư bản chủ nghĩa ở Trung Quốc.
– Cách mạng Tân Hợi đã có tác động quan trọng đối với phong trào giải phóng dân tộc ở khu vực châu Á, bao gồm cả Việt Nam.
Tuy nhiên, cuộc cách mạng cũng để lại nhiều hậu quả, trong đó có thể kể đến:
- Cuộc cách mạng chưa giải quyết được vấn đề dân chủ và tự do cho nhân dân.
- Cuộc cách mạng chưa giải quyết được vấn đề thống nhất đất nước.
