Tóm tắt lịch sử biển đảo Việt Nam qua ngàn năm dựng nước

Biển đảo không chỉ là không gian sinh tồn mà còn là linh hồn của dân tộc Việt. Hiểu rõ tóm tắt lịch sử biển đảo Việt Nam là cách để mỗi người thêm trân trọng từng tấc đất, sải biển mà cha ông đã đánh đổi bằng máu xương để giữ gìn.

Lịch sử biển đảo Việt Nam bắt đầu từ thời kỳ tiền sử như thế nào?

Ngay từ thuở bình minh của nhân loại, những cư dân cổ trên dải đất này đã không tách rời khỏi biển. Các di chỉ khảo cổ thuộc văn hóa Hòa Bình hay Bắc Sơn cho thấy người Việt xưa đã sớm biết khai thác sản vật từ đại dương. 

Tuy nhiên, phải đến văn hóa Hạ Long và đặc biệt là văn hóa Sa Huỳnh, dấu ấn biển mới thực sự đậm nét. Những con người thời đó không chỉ đánh bắt mà còn là những "kỹ sư" đóng tàu sơ khai, biết dùng ghe bầu, thuyền độc mộc để vượt sóng.

Trong tư duy của người Việt cổ, biển vừa là nguồn sống vừa là con đường kết nối. Truyền thuyết 50 người con theo cha Lạc Long Quân xuống biển không đơn thuần là một câu chuyện huyền thoại, đó là sự phản chiếu ký ức về cuộc di cư vĩ đại hướng ra đại dương. 

Sự gắn bó này đã tạo nên một nền "văn minh sông biển" đặc trưng, nơi con người học cách chế ngự sóng gió để mở rộng không gian sinh tồn.

Bước sang thời kỳ Đông Sơn, hình ảnh những chiến thuyền xuất hiện dày đặc trên mặt trống đồng. 

Đó là minh chứng rõ ràng nhất cho việc tổ chức xã hội thời bấy giờ đã có sự đầu tư bài bản cho các hoạt động hàng hải. Biển thời kỳ này đã bắt đầu được coi là ranh giới lãnh thổ tự nhiên mà các bộ tộc cần bảo vệ.

Tóm tắt lịch sử biển đảo Việt Nam qua các triều đại phong kiến tự chủ

Khi đất nước bước vào thời kỳ độc lập, các triều đại Đinh, Lê, Lý, Trần đã bắt đầu có những bước đi chiến lược để quản lý vùng biển.

Việc thành lập thương cảng Vân Đồn vào năm 1149 dưới thời nhà Lý là một cột mốc chói lọi. Đây không chỉ là nơi giao thương sầm uất với các nước trong khu vực mà còn là tiền đồn quân sự quan trọng. Nhà Lý đã nhận thức rõ: "Quốc gia mạnh phải mạnh từ biển".

Đến thời Trần, sức mạnh biển đảo Việt Nam được khẳng định qua những trận chiến lẫy lừng trên sông Bạch Đằng. 

Việc lợi dụng thủy triều và am hiểu luồng lạch đã giúp quân dân nhà Trần đánh bại những đạo quân xâm lược hùng mạnh nhất thế giới thời bấy giờ. Biển đảo lúc này không chỉ là kinh tế, mà còn là bức tường thành ngăn chặn mọi ý đồ xâm lăng từ phía Đông.

Lịch sử cũng ghi nhận nhà Lê Sơ dưới thời vua Lê Thánh Tông đã có những chính sách rất cứng rắn về cương vực. Ông từng căn dặn quân thần: "Một thước núi, một tấc đất của ta, lẽ nào lại nên vứt bỏ?". 

Tư duy ấy được áp dụng triệt để cho cả các bãi cát, hòn đảo ngoài khơi xa, tạo nên một hệ thống phòng thủ ven biển chặt chẽ.

Chúa Nguyễn đã xác lập chủ quyền biển đảo Việt Nam ra sao?

Giai đoạn các chúa Nguyễn mở cõi về phía Nam (thế kỷ 17 - 18) là chương quan trọng nhất trong việc khẳng định chủ quyền đối với Hoàng Sa và Trường Sa. 

Đây là thời điểm mà tóm tắt lịch sử biển đảo Việt Nam ghi nhận sự ra đời của hải đội Hoàng Sa và hải đội Bắc Hải. Đây là những tổ chức mang tính nhà nước, thực hiện nhiệm vụ thực thi chủ quyền một cách thường xuyên và liên tục.

Hàng năm, cứ vào tháng Giêng, những người lính trong đội Hoàng Sa lại dong buồm ra khơi, lênh đênh 6 tháng trời để đo đạc thủy trình, thu lượm sản vật và hóa vật từ các tàu đắm. 

Công việc của họ vô cùng nguy hiểm, đến mức mỗi người đi đều phải mang theo một bộ manh chiếu và vài sợi dây mây để nếu chẳng may ngã xuống, đồng đội sẽ dùng chính những thứ đó để khâm liệm.

Sách "Phủ biên tạp lục" của Lê Quý Đôn đã mô tả rất kỹ về các quần đảo này như những dải cát trắng dài, nơi có vô số chim lạ và sản vật quý. 

Việc các chúa Nguyễn cấp giấy phép và trực tiếp quản lý các đội hải binh này là bằng chứng đanh thép, không thể chối cãi về việc Việt Nam đã chiếm hữu và khai thác biển đảo một cách hòa bình, đúng theo luật pháp quốc tế thời bấy giờ.

Những bằng chứng lịch sử biển đảo Việt Nam đắt giá dưới triều Nguyễn

Khi triều Nguyễn thống nhất sơn hà, công tác quản lý biển đảo được nâng lên tầm chính sách quốc gia ở mức cao nhất. 

Vua Gia Long và đặc biệt là vua Minh Mạng đã có những hành động cụ thể để củng cố chủ quyền. Năm 1816, vua Gia Long đã chính thức cho cắm cờ Việt Nam trên quần đảo Hoàng Sa. Đây là hành động tuyên bố chủ quyền công khai và đanh thép trước thế giới.

Dưới thời Minh Mạng, nhà vua đã cử thủy quân phối hợp cùng các đội dân binh đi đo đạc bản đồ, dựng bia đá, xây miếu thờ và trồng cây xanh trên đảo. Mỗi đoàn đi đều mang theo cột mốc bằng gỗ hoặc đá để ghi dấu ấn của nhà nước. 

Đặc biệt, "Đại Nam Thực Lục" và các bộ Châu bản triều Nguyễn hiện nay được UNESCO công nhận là Di sản tư liệu thế giới đã ghi lại chi tiết các báo cáo từ biển gửi về kinh đô.

Sự hiện diện của các bộ sách như "Đại Nam nhất thống toàn đồ" vẽ rất rõ vị trí của Hoàng Sa, Trường Sa nằm trong vùng biển của Việt Nam. 

Những tư liệu này không chỉ có giá trị lịch sử mà còn là những bằng chứng pháp lý "thép", giúp Việt Nam có vị thế vững chắc trong các cuộc đấu tranh ngoại giao hiện đại.

Thực dân Pháp đã quản lý biển đảo Việt Nam trong giai đoạn đô hộ thế nào?

Sau khi ký các hiệp ước bảo hộ, Pháp đã thay mặt nhà nước Việt Nam tiếp quản và quản lý vùng biển. 

Trong bản tóm tắt lịch sử biển đảo Việt Nam thời kỳ này, Pháp đã thực hiện nhiều hoạt động mang tính hành chính như xây dựng các trạm khí tượng, đài vô tuyến trên quần đảo Hoàng Sa để phục vụ hàng hải quốc tế. Điều này cho thấy sự quản lý vẫn diễn ra liên tục, không bị gián đoạn.

Năm 1933, Pháp đã ban hành nghị định sáp nhập quần đảo Trường Sa vào tỉnh Bà Rịa. Sau đó, họ tiếp tục thiết lập đơn vị hành chính tại Hoàng Sa thuộc tỉnh Thừa Thiên. 

Các hoạt động nghiên cứu khoa học, thủy văn của Viện Hải dương học Nha Trang tại các quần đảo này cũng đóng góp thêm nhiều dữ liệu quý giá về thực địa.

Dù dưới ách thống nhất của ngoại bang, nhưng xét về khía cạnh pháp lý, chủ quyền của Việt Nam đối với các quần đảo vẫn được duy trì thông qua các đại diện hành chính chính thức. Pháp cũng đã nhiều lần lên tiếng phản đối các ý đồ xâm phạm từ các nước khác, bảo vệ sự toàn vẹn lãnh thổ cho dải đất hình chữ S mà họ đang bảo hộ.

Tóm tắt lịch sử biển đảo Việt Nam từ năm 1945 đến nay

Sau Cách mạng tháng Tám, chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã tuyên bố kế thừa mọi quyền lợi và nghĩa vụ của nhà nước trước đó, bao gồm cả chủ quyền biển đảo. 

Tuy nhiên, tình hình biển Đông bắt đầu bước vào giai đoạn sóng gió do những biến động của địa chính trị thế giới. 

Tại Hội nghị San Francisco năm 1951, phái đoàn Việt Nam do Thủ tướng Trần Văn Hữu dẫn đầu đã một lần nữa khẳng định chủ quyền đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa trước sự im lặng (đồng ý ngầm) của đại đa số các quốc gia tham dự.

Giai đoạn từ năm 1954 đến 1975, chính quyền Việt Nam Cộng hòa tiếp tục thực thi quyền quản lý hành chính trên các đảo. 

Họ đã anh dũng chiến đấu để bảo vệ Hoàng Sa trong trận hải chiến năm 1974. Sau khi đất nước thống nhất, Hải quân Nhân dân Việt Nam đã nhanh chóng tiếp quản các đảo thuộc quần đảo Trường Sa, giữ vững lá cờ tổ quốc trên biển Đông cho đến ngày nay.

Những năm gần đây, Việt Nam đã đẩy mạnh việc xây dựng các huyện đảo, phát triển kinh tế biển kết hợp với quốc phòng. 

Sự hiện diện của ngư dân trên các tàu cá công suất lớn và các chiến sĩ trên những nhà giàn DK1 là minh chứng sống động nhất cho ý chí giữ biển của dân tộc trong thời đại mới.

>>> Bạn có muốn xem thêm: Tóm tắt lịch sử nước Lào: Hành trình qua các thời kỳ

Tại sao pháp lý quốc tế lại quan trọng với biển đảo Việt Nam hiện nay?

Trong thế giới hiện đại, sức mạnh của luật pháp là vũ khí quan trọng không kém gì quân sự. Việc Việt Nam phê chuẩn Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS 1982) đã tạo ra một hành lang pháp lý chuẩn mực để chúng ta bảo vệ quyền lợi của mình. 

Tóm tắt lịch sử biển đảo Việt Nam hiện đại không thể tách rời các nỗ lực đàm phán, phân định ranh giới biển một cách công bằng và minh bạch.

Việt Nam đã thành công trong việc phân định vịnh Bắc Bộ với Trung Quốc và xác định ranh giới thềm lục địa với các nước láng giềng. 

Chúng ta luôn kiên trì nguyên tắc giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, tôn trọng sự thật lịch sử và luật pháp quốc tế. Điều này không chỉ bảo vệ chủ quyền quốc gia mà còn giữ gìn môi trường hòa bình cho sự phát triển của khu vực.

Các chứng cứ lịch sử từ triều Nguyễn kết hợp với các quy định về vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) và thềm lục địa theo UNCLOS đã tạo thành một hồ sơ pháp lý hoàn chỉnh.

Đây là công cụ để Việt Nam khẳng định quyền chủ quyền và quyền tài phán đối với các nguồn tài nguyên thiên nhiên, từ dầu khí đến thủy sản, đảm bảo an ninh năng lượng và lương thực cho quốc gia.

>>> Đọc nhiều hơn: Tóm tắt lịch sử Ai Cập Cổ Đại: Nền văn minh huyền bí trải dài 7.000 năm

Thế hệ trẻ cần làm gì để bảo vệ lịch sử biển đảo Việt Nam?

Lịch sử không chỉ là những gì đã qua, lịch sử còn là trách nhiệm ở hiện tại. Việc hiểu rõ tóm tắt lịch sử biển đảo Việt Nam là bước đầu tiên để mỗi công dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, có thể tham gia vào cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền. 

Trong thời đại số, mỗi người dùng Internet đều có thể trở thành một "chiến sĩ" thông tin, lan tỏa những bằng chứng về chủ quyền của Việt Nam ra khắp toàn cầu.

Bên cạnh đó, việc bảo vệ môi trường biển, phát triển các công nghệ kinh tế biển bền vững cũng là cách để tri ân cha ông. 

Hãy học tập và lao động để biến Việt Nam thành một quốc gia biển mạnh mẽ, nơi mà mỗi người dân đều có kiến thức sâu rộng về lãnh thổ và luôn sẵn lòng cống hiến cho sự trường tồn của biển đảo quê hương.

• Tham gia các chương trình "Vì Trường Sa xanh", "Góp đá xây Trường Sa".
• Tìm hiểu và phổ biến kiến thức về luật biển cho cộng đồng.
• Ủng hộ và đồng hành cùng ngư dân bám biển sản xuất.

Hành trình nghìn năm của biển đảo Việt Nam là một dòng chảy liên tục, đầy tự hào nhưng cũng nhiều thử thách. Mỗi trang sử được lật mở là một lời nhắc nhở về tầm vóc của dân tộc và khát vọng hòa bình trên biển Đông.

Có nên tìm hiểu về chủ đề này không? Chắc chắn là có, đây là trách nhiệm và niềm tự hào của mọi người con đất Việt. Đối tượng phù hợp là tất cả những ai quan tâm đến vận mệnh và chủ quyền dân tộc.

>>> Hiểu biết hơn về: Khám phá lịch sử châu Phi: Từ thời tiền sử đến hiện đại